Cùng với sự lớn mạnh của Đảng Cộng sản Việt Nam, các tổ chức Đảng ở huyện An Lão cũng được thành lập, là tiền đề quan trọng tiến đến thành lập Đảng bộ huyện An Lão, đủ sức lãnh đạo phong trào cách mạng ở địa phương.
THÀNH LẬP ĐẢNG BỘ HUYỆN AN LÃO (12/1950)
Sau ngày cách mạng tháng Tám thành công, một trong những nhiệm vụ cấp bách, trước mắt của Tỉnh ủy lâm thời Bình Định là xây dựng hệ thống tổ chức Đảng từ tỉnh đến cơ sở để đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng.
Dưới sự lãnh đạo của chi bộ Vạn Đức (chi bộ Cộng sản đầu tiên của huyện Hoài Ân) Tăng Xuân Mai và Nguyễn Thành đã tuyên truyền vận động quần chúng ưu tú ở An Lão đứng vào hàng ngũ đảng viên của Đảng. Trên cơ sở đó, tháng 9/1946, chi bộ Chính Nghĩa, chi bộ cộng sản đầu tiên của khu vực An Hòa, An Tân (ngày nay) được thành lập do đồng chí Lê Kham làm Bí thư với các đảng viên Thái Kế Chưởng, Nguyễn Chại. Đến tháng 02/1949 chi bộ Chính Nghĩa đã có 150 đảng viên và được quyết định tách thành 3 chi bộ là Thuận An, Xuân Phong và Long Khánh. Đến cuối năm 1949, chi bộ xã An Ninh (nay là xã An Hưng) cũng được thành lập.
Đầu năm 1950, thực hiện tốt công tác tuyên truyền, giác ngộ lý tưởng cách mạng của cán bộ, công tác phát triển đảng viên mới ngày càng có kết quả. Đến tháng 4/1950, Ban cán sự Đảng huyện An Lão được thành lập do Văn Công Hựu làm bí thư, kiêm trưởng Ban Liên- Việt huyện An Lão. Đến ngày 01/12/1950 khu vực miền núi An Lão đã xây dựng được 6 chi bộ: chi bộ cơ quan huyện và chi bộ các xã An Dân, An Ninh, An Thành, An Thạch, An Đồng. Trong đó có 3 chi bộ chính thức, 3 chi bộ dự bị. Các chi bộ An Ninh, An Dân có tới 10 đảng viên.
Tháng 12/1950, Đảng bộ huyện An Lão được thành lập để chăm lo chỉ đạo công tác Đảng trong toàn huyện. Theo chỉ đạo của Tỉnh ủy, Huyện ủy An Lão đã triệu tập Đại hội Đảng bộ lần thứ nhất (12/1950) tại làng Đất Dài, xã An Dân (nay thuộc thị trấn An Lão). Đại hội đã bầu Ban Chấp hành Đảng bộ huyện khóa I gồm 11 Ủy viên, trong đó 5 Ủy viên người dân tộc thiểu số, 6 Ủy viên người kinh, bí thư Huyện ủy là Văn Công Hựu.
Đảng bộ huyện An Lão được thành lập là một tất yếu khách quan trong tiến trình phát triển của phong trào cách mạng ở tỉnh Bình Định dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam; là kết quả của sự lớn mạnh không ngừng của tổ chức Đảng và sự giác ngộ lý tưởng cộng sản, một lòng theo Đảng làm cách mạng của đồng bào các dân tộc An Lão.
Từ đây, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện An Lão, trực tiếp là Huyện ủy An Lão, phong trào thi đua ái quốc ở An Lão đã đạt được nhiều kết quả. Điển hình là chiến thắng An Lão (7/12/1964), là chiến thắng đầu tiên của miền Trung Trung bộ, đã làm tiêu hao, tan rã phần lớn sinh lực địch, góp phần vào sự nghiệp giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.
Là một điểm son khởi đầu cho việc đánh bại các kế hoạch và chiến lược chiến tranh của địch; đặc biệt là chiến lược phòng ngự cứ điểm, kết hợp với hệ thống ấp chiến lược, chiến tranh Đặc biệt của đế quốc Mỹ ở miền Nam (5/1962 – 1964). Lần đầu tiên trên chiến trường Khu 5 xuất hiện phương pháp tác chiến mới: đó là sự kết hợp giữa bộ đội chủ lực với bộ đội địa phương và dân quân du kích. Kết hợp giữa đấu tranh chính trị, đấu tranh binh vận với đấu tranh vũ trang.
Chiến thắng An Lão là chiến thắng của tinh thần đoàn kết quân dân, đoàn kết giữa 3 dân tộc anh em Kinh, H’re và Bana trong huyện. Chiến thắng An Lão gắn liền với sự ra đời và truyền thống vẻ vang của nhiền đơn vị chủ lực của quân đội ta, đặc biệt là Trung đoàn 2 An Lão anh hùng. Thắng lợi này lại một lần nữa thể hiện sức mạnh của dân tộc kết hợp với sức mạnh của thời đại, sức mạnh của chiến tranh nhân dân  đối với một kẻ thù nguy hiểm nhất, có vũ khí tối tân nhất.
lien

                                                                      Tượng đài Chiến thắng An Lão
Chiến thắng An Lão đã đánh dấu bước ngoặc trưởng thành trong cuộc đấu tranh của quân và dân trong huyện, đã vượt qua bao gian khổ, khó khăn, hy sinh tổn thất để tô điểm, làm chói ngời thêm trang sử hào hùng của dân tộc, của quê hương; đặc biệt sau khi thất thủ ở An Lão, chính quyền Sài Gòn hoang mang, dao động đến rệu rã và bắt buộc các nhà quân sự Mỹ phải xem xét và điều chỉnh lực lượng, chiến thuật trên các chiến trường; Bình luận về sự thất bại của Mỹ- Ngụy trên chiến trường An Lão, hãng AFP ngày 9/12/1964 đã viết: “cả hệ thống phòng ngự chi khu An Lão bị tiêu diệt nhanh như trở bàn tay, bắt buộc các nhà quân sự Sài Gòn phải xem xét lại cả hệ thống phòng ngự trên các chi khu khác xem có đủ đứng vững không khi du kích Việt cộng đã quyết tâm mở cuộc tiến công vào đó…”./.
 

Tác giả bài viết: Kim Liên